Video Foto Galeri Yazarlar
18.11.2017 - Cumartesi

10 soruda Kerkük ve son duruma bakış

Okunma: 5193
IRAK 17 Ekim 2017 14:37
Videoyu Aç 10 soruda Kerkük ve son duruma bakış

10 soruda Kerkük ve son duruma bakış açısı.

Soru 1) Kerkük tartışmalı bölgeler arasında mıdır?

Cevap: Irak anayasasında IKBY yönetimi ile Bağdat hükümeti arasında geçmişten gelen, demografik ve ekonomik nedenlerle üzerinde “tartışma” yaşanan bölgelerden biri Kerkük’tür. Tartışmalı bölgeler kavramının temeli 8 Mart 2004 tarihinde yürürlüğe giren Irak Geçici Anayasası’nın 53 ve 58 sayılı maddelerine dayanmaktadır. Madde 53, bent A’da Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin sınırları “Dohuk, Erbil, Süleymaniye, Kerkük, Diyala ve Ninova vilayetleri” olarak tanımlamıştır.

15 Aralık 2005 tarihinde referandum ile kabul edilen Irak Daimî Anayasası da Kerkük ve tartışmalı bölgeler meselesini 140. Maddesinde ele almıştır. Tartışmaların odaklandığı nokta Kürt Yönetimi’nin fiilen ve yasal olarak Irak’ın hangi bölgelerini kontrol altında tuttuğu konusudur.

Soru 2) Tartışmalı bölgeler nereleri kapsamaktadır?

Cevap: Kerkük ilinin tamamı, Diyala ilinin Hanekin ilçesi ile Celavla, Sadiye ve Karatepe kasabaları, Salahaddin ilinin Tuzhurmatu ilçesi, Musul ilinin Sincar, Hamdaniye, Tel Keyf ve Mahmur ilçeleri ile Zummar, Sinun, Rabia, Başika, Telafer ve Güver kasabaları tartışmalı bölgeler olarak bilinmektedir.


 

Soru 3) Kerkük’ü kim yönetiyordu, KDP’nin Kerkük’teki durumu nedir?

Cevap: IKBY, IŞİD sonrası dönemde fiili olarak kontrolü altına aldığı bölgelerden olan Kerkük’te yönetimi KYB-Talabani mensubu valiye devretmiş, güvenlik önlemlerini ise KYB-Talabani’ye bağlı peşmerge güçleri sağlamıştı. KDP ile KYB arasında IKBY ve referandum sürecinde bir çekişme sahası haline gelen Kerkük’te KDP’ye bağlı peşmerge güçlerinin kalıcı ve etkili varlığı bulunmamaktaydı.

Soru 4) Haşdi Şabi kimdir?

Cevap: Haşdi Şabi, IŞİD’in Irak’ta varlığını güçlendirmesi ile İran destekli Şii Ayetullah Ali El-Sistani’nin verdiği fetvayla kurulan ve içinde Hizbullah, İmam Ali Tugayları, Bedir Birlikleri, Ketaib Hizbullah, Asaib Ehlil Hak, Saray El-Selam, Horasan Ordusu, Seyyid Şuheda Tugayları, Hareket en-Nuceba Birlikleri gibi radikal Şii terörist gruplardan oluşan birliklerdir.

Bu birlikler Başika üssü tartışmaları sırasında Türkiye’yi ve Türk askerini tehdit etmiştir. Haşdi Şabi’ye bağlı olan bir grup Türk işçileri kaçırmış, işçilerin salıverilmesi karşılığında Suriye’de muhaliflere desteğin kesilmesini ve Irak’ta PKK’ya yönelik operasyonların durdurulmasını istemişti.

Soru 5) PKK’nın IKBY bölgesindeki siyaseti nedir?

Cevap: Terör örgütü PKK, Kuzey Irak’ta ABD işgalinin fiili olarak bittiği dönemin ardından gelen Barış Süreci ve Suriye İç Savaşı ile genişlemiştir. Özellikle son 3 yıldır Suriye uzantısı PYD sayesinde ABD ve uluslararası koalisyondan aldığı yardımlarla askeri olarak da gücünü katlamıştır.

Bu gelişmeler ile aynı zaman zarfında 2011 yılında terör örgütü Süleymaniye’de KYB-Talabani’nin aracı olduğu bir toplantıda İran ile anlaşma imzalamıştır. Bu anlaşmaya göre terör örgütü, Kuzey Irak / IKBY alanında KDP ve Türkiye karşıtı çalışmaları ortaklaştıracaktır.

Diğer yandan KDP-Barzani çizgisini kendisine karşı Türkiye ile işbirlikçi olarak niteleyen PKK’nın Kuzey Irak / IKYB politikası net bir şekilde KDP-Barzani karşıtı hatta gelişmiştir. İdeolojik olarak liberal inançsal olarak Sünni bir temsili üzerine alan KDP-Barzani çizgisine karşı PKK, bölgede sosyalist bir ideoloji ve İslam karşıtı bir yapılanmayı temsil etmektedir.

PKK bölgedeki varlığını Türkiye ve Suriye kökenli militanları ile askeri temelde sağlarken kendisi için ihtiyaç duyduğu sosyolojik taban ihtiyacını KYB-Talabani çizgisi ile iş birliği yaparak kapatma yolunu seçmiştir. KYB-Talabani ile PKK Kuzey Irak / IKBY’de KDP-Barzani karşıtı bir konumda kendilerini tanımlamıştır.

Soru 6) Haşdi Şabi karşısında Kerkük’te çatışmasız çekilen güçler hangi gruba mensuptu?

Cevap: Kerkük’e yapılan yığınak ve şehre yöneliş ile şehri çatışmasız şekilde İran destekli Haşdi Şabi’ye bırakan peşmerge güçleri KYB-Talabani grubuna mensup güçlerdir.

Soru 7) Kerkük’te Türkmenlerin genel durumu nedir?

Cevap: Irak anayasasının 140. maddesinde Kerkük’te demografik bir referandum yapılması ön görülmüştür. Ancak aynı maddede Kerkük konusunda yapılacak referandumun vilayet genelinde mi yoksa bölge bazında mı yapılacağına dair bir çözüm sunulmamış ve bu referandum gerçekleşmemiştir.

Kerkük il merkezinde Türkmen nüfusun oranı oldukça az olmasına karşılık Tavuk, Tuzhurmatu ve Beşir bölgelerinde yerleşik Türkmen nüfusu bulunmaktadır. Bu bölgelerdeki Türkmenlerin tümü Şii inancına sahiptir.

Bu bölgeden Irak vekili seçilen Erşet Salihi bu durumu 11 Aralık 2016’daki bir konferans konuşmasında ifade etmektedir. Türkmenlerin siyasi eğilimi İran ve İran destekli Bağdat hükümetini desteklemek yönündedir.

Geçmişte Irak sabık başbakanı Maliki’nin görevden alınması oylamasında Türkmen vekiller hayır oyu kullanmıştır. Genel olarak Şii menşeili Türkmenlerin temsil odağı Irak Türkmen Cephesi’dir.

Kerküklü Türkmenler IŞİD ile mücadele döneminde İran destekli Hizbullah ile hareket etmiştir. Özellikle Beşir ve Tavuk bölgesindeki Türkmenler inançsal öncelikler ile İran destekli terörist Şii gruplara katılmışlardır.

Soru 8) Kerkük ve çevresindeki petrol rezervlerinin kapasitesi nedir?

Cevap: Kerkük ili genelinde 6 petrol sahası bulunmaktadır. Bu petrol sahaları Baba Gurgur ve Avana adındaki iki ana alan içinde yer almaktadır. Toplam rezervin 13,4 milyar varil olduğu Kerkük sahalarının günlük üretimi 30 bin varildir. Bu oran Irak rezervlerinin %12,1’ine denk düşmektedir.

Soru 9) Irak’ın genel durumu ve ticari durumunda Kerkük’ün ele geçirilmesinin önemi nedir? Kerkük’ün İran destekli Bağdat hükümetinin eline geçmesi Türkiye ile IKBY arasındaki ticari dengeleri nasıl etkiler?

Cevap: Yaşadığı ABD işgali ve ardından gelen çatışma dönemi ile yoğun dış yardım alan Irak merkezi hükümetinin 31 Aralık 2016 itibari ile yaklaşık 68 milyar dolar dış borcu bulunuyor. Bu borcun büyük bölümü askeri ihtiyaçlar ve sürekli akamete uğrayan yeniden yapılandırma kalemleri ile Bağdat hükümetinin İran yanlısı iktidarlarının yolsuzluklarını kapatmak için alınıyor.

Dünya sıralamasında 113’üncü ekonomiye sahip Irak’ın gelirlerinin çok büyük bir bölümünü petrol ürünleri ihracatı oluşturuyor. 2016 yılında 90.3 milyon dolarlık ihracat hacmine ulaşan Irak’ın, bu ticari hacminin 84.3 milyonunu, %93,4’ünü, rafine edilmiş petrol oluşturuyor.

Petrolünün çoğunu rafine edilmiş halde İran ve Asya ülkeleri şirketleri aracılığı ile Singapur ve BAE’ne satan Irak’ın petrol ticaretinde Türkiye 2010 yılından bu yana hızla düşen bir eğriye sahip.

Türkiye ise Ceyhan boru hattı ve karayolu taşımacılığı sayesinde Kuzey Irak / IKBY yönetimi ile aylık ortalama 500 bin varillik bir ticari hacme sahip. Ancak Kerkük ili çevresindeki petrol sahalarının kaybı ile Kuzey Irak / IKBY’nin ticari değerlerdeki kaybı toplamda %30’u bulabilir.

Bu kayıp Kuzey Irak / IKBY kadar Türkiye’yi de etkileyebilir. Kuzey Irak / IKBY bölgesinin Türkiye ekonomisinde ikinci en büyük ticari alan olduğu göz önüne alındığında Kuzey Irak / IKBY ile olan 4 milyar dolarlık ticari hacmin petrol bazında %30 küçülmesi diğer ticari kalemleri de etkileyecektir. Coğrafi konumu gereği dominant bir İran yanlısı hükümetin eline geçen Kerkük’ün ticari akışı Marivan üzerinden İran’a kayması en güçlü olasılık olarak görülebilir.

Soru 10) ABD gerçekten KDP-Barzani çizgisinin bağımsızlık talebini destekliyor mu? Kerkük’e Haşdi Şabi operasyonuna karşı ABD’nin duruşuna nasıl bakmalıyız?

Cevap: Medyada pek çok şekilde ABD’nin KDP-Barzani çizgisine destek verdiği yönünde iddialar olmasına rağmen ABD 21 Eylül’de yaptığı açıklama ile bağımsızlık referandumuna karşı çıkmıştır. Açıklamada, ABD sert bir şekilde bağımsızlık referandumuna karşı çıkmaktadır, ifadesine yer verildi.

ABD, Irak’ı işgalinden bu yana ortak çalıştığı İran’ın desteklediği Haşdi Şabi’nin Kerkük operasyonundan önce, 12 Ekim günü, Mahmur’daki askeri birliklerini bölgeden çekerek Kerkük’ün İran baskın güçlerin eline geçmesine yeşil ışık yaktı.

Ardından yapılan açıklamalarda ise ABD önceliklerinin IŞİD ile mücadele olduğunu ifade ederken hem Irak Ordusu ve Haşdi Şabi’ye hem peşmerge güçlerine eğit-donat desteği verdiğini hatırlattı. Bu hatırlatmanın ardından da bu imkanların IŞİD’e karşı mücadelede müttefiklerin birbiri ile savaşması için verilmediğini belirtti.

Kaynak : Levent Kemal / @leventkemaI

Haber var islah eder, haber var ifsad eder